IŞIK KAYMASI NEDİR ?

Yaşamımızda gökkuşağını inceleyelim. Gökkuşağının oluşumu aslında ışığın dağılması veya ayrışmasının bir örneğidir. Çeşitli renk varyasyonları üreten güneş ışığının maruz kaldığı buluttaki su damlacıklarının ayrışması nedeniyle meydana gelir.

Gökkuşağının oluşumu sürecinde, polikromatik ışınlar olan beyaz ışık tek renkli ışıklara (me, ji, ku, hi, bi, ni, u) bölünür. Beyaz ışık prizmadan geçtiğinde farklı ışık renk ( Kırmızı, Turuncu, Sarı, Yeşil, Mavi, Çivit Mavisi, Mor)  bileşenlerine ayrılacaktır.

Bir prizma veya kafes, ışığı spektral renklerine ayırma yeteneğine sahiptir. Bir malzemenin ışık indeksi, ışığın hangi dalga boylarının bileşen bileşenlerine bölünebileceğini belirler. Çünkü ultraviyole ışık kristallerin prizmasıdır, çünkü beyaz ışık camın prizmasıdır, çünkü kızılötesi ışık kaya tuzunun prizmasıdır.

Bu dağılma olayı, her ışık renginin kırılma indisindeki farklılıklar nedeniyle meydana gelir. Kırmızı ışık en küçük sapmaya sahipken, mor en büyük sapmaya sahiptir.

Renk sıcaklığının sabitliği ışık kaynakları için önmeli bir değişkendir. Beyaz ışıktan bahsederken farklı dalga boyundaki görebildiğimiz renkli ışıkların toplamını beyaz ışık olarak algıladığımızı söylemiştik.  Lambaların dinamiklerine göre ürettiği renkli ışıklar zamanla değişebilir ve lambanın ürettiği beyaz ışığın renk sıcaklığı (Kelvin değeri) değişebilir. Biz buna teknik olarak renk kayması diyoruz.

Akkor ve halojen lambalarda bu lambaya uygulanan gerilime göre değişiklik gösterir ve gerilim azaldıkça renk sıcaklığı azalır. Örneğin doğrusal olmayan bu değişimin %5 gerilim azaltılması, gücü %8 azaltır ve renk sıcaklığını % 2 azalmasına sebep olur. Aynı şekilde DIM edildiğinde lambaya uygulanan güce bağlı olarak renk sıcaklığı azalacaktır. Aynı zamanda lamba yaşlandıkça filamanı incelecek, harcayacağı güç azalacak, buna  bağlı olarak ürettiği ışık miktarı ve renk sıcaklığı düşecektir. Bu durum kabul edilebilir sınırlar arasındadır. Lambanın ürettiği ışığın ilk değerinin %80 i altına düştüğünde lamba ömrü bitmiştir, değiştirilmelidir. Bu noktadan sonra renk sıcaklığının da bir anlamı yoktur zaten.

Florasen lambalarda da aynı şekilde yaşlanma ile birlikte hem ürettiği ışık miktarı hem de renk sıcaklığı kabul edilebilir noktada değişiklik gösterir. Lamba yaşlandıkça renk sıcaklığı genellikle düşer. Yine ışık değeri %80 azaldığında lamba ekonomik ömrü bitmiştir.

Resim 1, Bazı lambalar yeşil, bazı lambalar pembe olmuş, muhtemelen ömürleri de çoktan bitmiş.

Yüksek basınç deşarj lambalarda fiziksek durum farklı olmakla birlikte renk kaymaları yaşanmaktadır. Bu lambalarda da renk kayması yine yaşlanmaya ve kullanım kondisyonlarına bağlıdır.   Bu lambalarda renk kayması çok fazla olabilir bu durumda lamba ışık rengi bazen yeşil, mavi, pembe gibi rastgele renge bürünebilir (Resim 1). Ama bu durum genellikle lamba ekonomik ömrü dolduğunda olmaktadır.

Resim 2 LED Aydınlatması maviye kaymış bir ATM

LED ışık kaynaklarına gelince renk kayması burada da söz konusudur. Tabanda LED’in ürettiği mavi ışık ve fosfor ile üretilen sarı bileşenleri ışığın toplamı olarak algıladığımız beyaz ışık bunların değişimleri ile kelvin dereceleri değişecektir. Normal şartlarda bu değişim LED ömrü boyunca makul seviyelerde olur. Ancak kalite sorunu olan UCUZ fosfor kullanılarak üretilen LED’lerde çok hızlı açığa çıkmaktadır. Ucuz fosfor LED’in üretiği ısı sayesinde hızla tahrip olacak ve lamba mavi baskın ışık üretecektir. Renk sıcaklığı o kadar çok yükselir ki, aydınlatılan ortamı artık mavi veya mor şeklinde algılarız (Resim 2).  Bu Isıl denetimi yapılmayan durumlarda da hızla ortaya çıkacaktır. Bu aynı zamanda LED’in ürettiği ışık toplam ışık değerini azaltacağından LED ömrünü de hızla bitirecektir. Sonuç 50.000 saat ömür beklentimiz hayal kırıklığı yaratacaktır.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Shopping Cart